BIST'e Yeni Başlayanlar İçin Finansal Tablolar Rehberi

BIST'te işlem gören şirketlerin finansal tablolarını okumayı bilmek, sağlıklı yatırım kararlarının başlangıç noktasıdır. Bu rehber bilanço, gelir tablosu ve nakit akış tablosunun temellerini sade bir dille özetler ve yatırımcının her dönem nelere bakması gerektiğini gösterir.

Bilanço

Bilanço, bir şirketin belirli bir tarihteki varlık-kaynak fotoğrafıdır. Yıl sonu (Q4) veya çeyrek sonu (Q1, Q2, Q3) itibarıyla şirketin neye sahip olduğunu (varlıklar) ve bunları nasıl finanse ettiğini (kaynaklar) gösterir.

Varlıklar

• Dönen Varlıklar: bir yıl içinde nakde çevrilebilecek kalemler — nakit ve nakit benzerleri, ticari alacaklar, stoklar, finansal yatırımlar.
• Duran Varlıklar: bir yıldan uzun süre tutulan kalemler — maddi duran varlıklar (fabrika, makine), maddi olmayan duran varlıklar (marka, lisans), uzun vadeli finansal yatırımlar.

Kaynaklar

• Kısa Vadeli Yükümlülükler: bir yıl içinde ödenecek borçlar — ticari borçlar, kısa vadeli krediler, çalışanlara ödenecekler.
• Uzun Vadeli Yükümlülükler: bir yıldan uzun vadeli borçlar — uzun vadeli krediler, çıkarılmış tahviller, kıdem tazminatı karşılıkları.
• Özkaynaklar: ortakların şirkete koyduğu sermaye + birikmiş karlar — şirketin "net değeri".

Temel eşitlik: Varlıklar = Yükümlülükler + Özkaynaklar. Bilanço bu eşitliği kırmaz; iki taraf her zaman birbirine eşittir.

Bilançodan ne çıkar?

Likidite (cari oran), kaldıraç (borç/özkaynak) ve sermaye yapısı sinyalleri bilançodan okunur. Yüksek nakit + düşük borç = güvenli; ters durum = risk.

Gelir Tablosu

Gelir tablosu (kar/zarar tablosu), belirli bir dönem boyunca (3 ay, 6 ay, 9 ay veya yıllık) şirketin performansını ölçer.

Tipik akış:

• Hasılat (satış geliri)
• − Satışların maliyeti
• = Brüt Kar
• − Faaliyet giderleri (pazarlama, genel yönetim, AR-GE)
• = Faaliyet Karı
• ± Yatırım faaliyetlerinden gelir/gider, finansman giderleri, kur farkları
• − Vergi
• = Net Dönem Karı

Gelir tablosundan ne çıkar?

Brüt kar marjı, faaliyet kar marjı ve net kar marjı şirketin operasyonel verimliliğini gösterir. YoY büyüme oranları (yıllık değişim) ise momentumu işaret eder.

Önemli not: BIST raporlarında "Cari Dönem" sütunu yıl başından itibaren kümülatif (YTD) rakamı gösterir. Çeyreklik (3 aylık) bakmak için BIST Platform'da "Çeyreklik" görünümünü kullanın.

Nakit Akış Tablosu

Nakit akış tablosu, şirketin dönem içinde nakitini nasıl ürettiğini ve harcadığını gösterir. Üç bölümden oluşur:

1. İşletme Faaliyetlerinden Nakit Akışları

Şirketin asıl operasyonundan kazandığı nakit. Sağlıklı bir şirkette pozitif ve büyüyor olmalıdır. Net kar pozitif ama işletme nakit akışı negatif ise → muhasebe karları gerçek nakde dönüşmüyor demektir (alarm).

2. Yatırım Faaliyetlerinden Nakit Akışları

Sabit yatırım harcamaları (CapEx), şirket alımları, finansal yatırımlar. Tipik olarak negatif (büyüyen şirket yatırım yapar) — ama büyüklük operasyonel akıştan küçük olmalı.

3. Finansman Faaliyetlerinden Nakit Akışları

Kredi alma/ödeme, sermaye artırımı, temettü dağıtımı. Borç azalıyor + temettü ödeniyor = olgun şirket sinyali.

Serbest nakit akışı (FCF)

FCF = İşletme Nakit Akışı − Yatırım Harcamaları (CapEx)

FCF, hissedarlara dağıtılabilecek "gerçek" nakdi temsil eder. F/FCF oranı F/K'dan daha güvenilir olabilir çünkü FCF muhasebe manipülasyonuna daha az açıktır.

Kapanış

Bu üç tablo birbirini tamamlar: bilanço durumu, gelir tablosu performansı, nakit akışı ise nakit gerçekliğini gösterir. BIST Platform her şirket için bu üç tabloyu ham, çeyreklik, yıllıklandırılmış, enflasyon-endeksli ve USD bazlı görünümlerde sunar — yatırım kararı vermeden önce her üçünü birlikte değerlendirmek gerekir.

Daha derine inmek için bir şirketin sayfasındaki Karne sekmesi karlılık, borçluluk, likidite, verimlilik ve büyüme metriklerini sektör ortalamasına göre puanlayarak hızlı bir özet sunar.