F/K, F/DD ve Çarpanları Nasıl Okumalı?

F/K, F/DD, FD/FAVÖK — finansal yatırımcıların ortak dilidir. Bu çarpanlar bir hissenin pahalı mı ucuz mu olduğunu kabaca söyler. Ama doğru yorumlamadan tek başlarına anlamsızdır.

Çarpan Nedir?

Çarpan (multiple), bir şirketin piyasa fiyatını finansal bir referansa böler. Sonuç: "1 TL kar için kaç TL ödüyorum?", "1 TL özkaynağa karşılık piyasa kaç TL biçiyor?" gibi soruların cevabıdır.

F/K (Fiyat / Kazanç)

Formül: Piyasa Değeri / Ana Ortaklığa Ait Net Kar (TTM, Yıllıklandırılmış)

En yaygın çarpan. "Bu hissenin 1 TL'lik karını kaç yılda geri alırım?" sorusunun cevabı.

Yorumlama

• F/K < 10: potansiyel olarak ucuz (ama düşük büyüme veya gizli risk olabilir)
• F/K 10–20: BIST için tipik aralık
• F/K > 25: pahalı / yüksek büyüme beklentisi (büyüme gerçekleşmezse risk)
• Negatif: şirket zararda — F/K hesaplanamaz

Tuzaklar

• Tek bir çeyreğin değil, yıllıklandırılmış (TTM) karın F/K'sına bak
• Holdings (KCHOL, SAHOL, AGHOL) için Ana Ortaklığa Ait Net Kar kullanılır (azınlık payı hariç). Toplam karı kullanmak yanıltıcı olur.
• Tek seferlik gelirler/giderler karı çarpıtabilir (örn. değer artışı kazancı, vergi avantajı). Düzeltilmiş F/K varsa onu kullan.

F/DD (Fiyat / Defter Değeri)

Formül: Piyasa Değeri / Ana Ortaklığa Ait Özkaynaklar

"Şirketin tasfiyesinde teorik olarak ne alırım?" sorusunun cevabı. Özellikle finansal şirketler (banka, sigorta) için en güvenilir çarpan — varlıkları büyük ölçüde finansaldır, defter değeri gerçeği yansıtır.

Yorumlama

• F/DD < 1: piyasa şirketi defter değerinin altında değerliyor (düşük karlılık, kalite endişesi veya gerçek fırsat)
• F/DD 1–2: BIST için tipik
• F/DD > 3: pahalı (yüksek ROE veya marka değeri varsa makul)

F/DD'yi mutlaka ROE ile birlikte yorumla: yüksek F/DD ancak yüksek ROE varsa anlamlıdır.

FD/FAVÖK (Firma Değeri / FAVÖK)

Formül: (Piyasa Değeri + Net Borç + Azınlık Payı) / FAVÖK

F/K'nın borç-bağımsız versiyonu. Farklı sermaye yapılarındaki şirketleri karşılaştırırken daha adildir. M&A iş dünyasında standart.

FAVÖK Nedir?

FAVÖK = Faaliyet Karı + Amortisman ve İtfa. Türkçe karşılığı: FAVÖK = Net Faaliyet Karı + Amortisman. İngilizce: EBITDA. Vergi, faiz, amortisman öncesi nakit üretimi.

Yorumlama

• FD/FAVÖK < 6: potansiyel olarak ucuz
• 6–10: BIST için tipik aralık
• > 12: pahalı / yüksek büyüme beklentisi

Çarpanları Birlikte Kullanma

Bir çarpan tek başına yanıltıcıdır. Üçgen yaklaşımı: F/K + F/DD + FD/FAVÖK birlikte incele.

Senaryo 1: Düşük F/K, Düşük F/DD, Düşük FD/FAVÖK

Üçü de düşük → gerçek değer fırsatı OR gizli risk (sektör krizi, yönetim sorunu). Daha derin araştırma şart.

Senaryo 2: Düşük F/K, Yüksek F/DD

Yüksek ROE'li şirket, yıllarca düşük çarpan + yüksek özkaynak getirisi. Kalite + değer karışımı — ideal kombinasyon.

Senaryo 3: Yüksek F/K, Düşük FD/FAVÖK

Operasyonel kar var ama vergi/amortisman karı eziyor. Cash flow analizine bak; gerçek getiri operasyonel.

Sektör Karşılaştırması Şart

Çarpanlar sektörden sektöre çok değişir:

• Banka / Sigorta: F/DD < 1.5 standart
• Teknoloji: F/K > 25 normal (büyüme premium'u)
• Maden / Emtia: F/K çok dalgalı (emtia fiyat döngüsü)
• Sınai / İmalat: FD/FAVÖK 6–10 tipik

BIST Platform'da /screener ile sektör filtresi ekleyerek aynı sektördeki rakiplerin çarpanlarını karşılaştırabilirsin. /company/KCHOL/multiples tüm çarpanların time-series'ini gösterir.

Sıkça Sorulanlar

F/K negatif olunca ne yapmalı?

Şirket zararda. F/K kullanılmaz; bunun yerine F/DD veya FD/FAVÖK'e (eğer FAVÖK pozitifse) bak. Zarar geçici mi yapısal mı — bilanço derinlemesine analiz et.

Holdings için hangi metric?

Holdings'in faaliyet karı genelde küçük (subsidiary'ler ana operasyon). En anlamlısı: F/DD (NAV indirimi göstergesi) ve Sum-of-the-Parts analizi.

Çarpan oynaklığı normal mi?

Evet. F/K aylar içinde %20–30 hareket edebilir. 3-yıllık ortalama veya percentile (geçmişte F/K'nın bulunduğu aralığa göre konum) daha güvenilir karar verici.

BIST Platform'ın /company/KCHOL/multiples?sub=historical tabında "F/K 3Y Ortalama", "F/K 5Y Percentile" gibi metric'ler hazır.